Anahtar Kelimeler
halk mimarisi
geleneksel konut mimarisi
ustalık geleneği
somut olmayan kültürel miras
Nasıl Atıf Yapılır
Öz
Ormana, idari olarak Antalya ilinin İbradı ilçesine bağlı olan bir beldedir. Toros dağları üzerinde oldukça engebeli ve taşlık bir arazide kurulu bulunan yerleşme, geleneksel malzeme, teknik ve yöntemlerle inşa edilmiş olan konutlardan oluşan mimari dokusu ile Akdeniz yöresinin dikkat çekici yerleşim örneklerinden biridir. Yörede karşılaştığımız geleneksel yapıların en önemli özelliği uygulanmış olan yapı tekniğidir. Yöresel olarak “piştuvanlı” ya da “hatıllı duvar” olarak adlandırılan bu yöntem son derece basit ancak bir o kadar da işlevsel olan bir tekniktir ve harçsız olarak örülen kuru duvarların ahşap hatıllarla güçlendirilmesi yöntemine dayanır. Bu yapı tekniğinin uygulanmasının en önemli nedeni Ormana ve çevresinin kireç kaynakları açısından son derece zayıf jeolojik yapısıdır. Bu yapılar ile bu yapıların meydana getirilmesini sağlayan kadim mimarlık bilgisi hiç kuşkusuz somut olmayan kültürel mirasımızın bir parçasıdır. Somut olmayan kültürel miras (SOKÜM) UNESCO tarafından; toplulukların, grupların ve kimi durumlarda bireylerin, kültürel miraslarının bir parçası olarak tanımladıkları uygulamalar, temsiller, anlatımlar, bilgiler, beceriler ve bunlara ilişkin araçlar, gereçler ve kültürel mekânlar biçiminde tanımlanmaktadır. Yörede 2013 yılında gerçekleştirilen saha araştırması sonucu elde edilen veriler doğrultusunda hazırlanan makale çalışması yöreye has konut mimarisi, mimarlık terminolojisi, yapıcılık bilgisi ve yapı geleneklerinin halkbilimsel açıdan tasviri ile analizini ihtiva etmektedir.
Kaynakça
Acıpayaml, Orhan. Zanaat Terimleri Sözlüğü, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1976.
Altın, Ersin. Erken Cumhuriyet Dönemi Mimarlığında “Öteki” Sorunu (1923-1950), İstanbul: Yıldız Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, 2003. Anonimi “Antalya”, Yurt Ansiklopedisi, c.2, İstanbul: Anadolu Yayıncılık, 1981. Anonim. Derleme Sözlüğü, c.12, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1993.
Ay, Şeref. “Emir Hacı Hasan Efendi”, Ormana Postası, 23, 4, 2006.
Bakır, İbrahim. “Teke Yöresi Konutlarında Yaşatılan Selçuklu Mimarlık Gelenekleri”, Antalya IV. Selçuklu Semineri Bildirileri, Antalya: Antalya Valiliği Yayınları, 1993.
Bektaş, Cengiz. Halk Yapı Sanatı, İstanbul: Literatür Yayıncılık, 2001.
Bektaş, Cengiz. Türk Evi, İstanbul: YKY Yayınları, 1996.
Çelik, Gülşah. Construction Techniques of Four Traditional Ormana Houses, Yüksek Lisans Tezi, Ankara: Ortadoğu Teknik Üniversitesi, 2009.
Çimrin, Hüseyin. Antalya Teke Yöresi Ağzı ve Deyimleri, Antalya: Antalya Ticaret ve Sanayi Odası Yayınları, 2010.
Davulcu, Mahmut. “Sakarya Yöresi Kırsal Yerleşmelerinde Konut Mimarisi ve Ustalık Geleneği Üzerine Bir İnceleme”, Kastamonu Eğitim Dergisi, 17 (2), 687-706, 2009.
Denel, Serim. “Halk Mimarisi Üzerinde Gözlem ve İncelemelerde İzlenebilecek Yöntem ve Yakındana İlgili Diğer Dallar İle Olan Bağıntısı Üzerinde Görüşler”, Türkiye’ de Toplumsal Bilim Araştırmalarında Yaklaşımlar ve Yöntemler, Ankara: ODTU THBT Yayınları, 1977.
Devellioğlu, Ferit. Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lugat, Ankara: Aydın Kitabevi Yayınları, 2000.
Eldem, Sedat Hakkı. Türk Evi, I-II-III, İstanbul: TAÇ Yayınları, 1984-86-87.
Enhoş, Mustafa. Bütün Yönleriyle Akseki ve Aksekililer, İstanbul: Hüsnütabiat Matbaası, 1974.
Erdem, A.-R. Özakın. “Ormana Houses and Repair Techniques”, First International RILEM Symposium on Site Assesment of Concrete, Masonry and Timber Structures SACOMATiS 2008, s.1003-1012, 2008.
Eriç, M. “Geleneksel Türk Mimarisinde Malzeme Seçim ve Kullanımı”, Yapı, 03, 42-45, 1979.
Esin, Emel. “M.IX-XII. Yüzyıl Uygur Köşklerinden Safranbolu Ev Mimarisine Gelişme”, İstanbul Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Mimarlık Tarihi ve Restorasyon Enstitüsü Bülteni, II, (5-6), 1976.
Esin, Emel. Türklerde Maddi Kültürün Oluşumu, İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 2003.
Gedik, Serkan. Geçmişten Geleceğe İbradı, Antalya: Ekinci Matbaa, 2008.
Gönüllü, M.Nuri. Alanya Yaylalarında Geleneksel Meslekler ve Barınaklar”, Türk Akdeniz, Antalya: İl Kültür Müdürlüğü Yayınları, 49-60, 2000.
Günay, Reha. Türk Ev Geleneği ve Safranbolu Evleri, İstanbul: Yapı-Endüstri Merkezi Yayınları, 2008.
Günay, Reha. Elmalı ve Yöresel Mimarlığı, İstanbul: Ege Yayınları, 2008.
Gür, Ş.Ö. Doğu Karadeniz Örneğinde Konut Kültürü, İstanbul: Yapı Endüstri Merkezi Yayınları, 2000.
Hasol, Doğan. Ansiklopedik Mimarlık Sözlüğü, İstanbul: Yapı-Endüstri Merkezi Yayınları, 1990.
Karabıyık, Mitat. “Akseki-Ormana Köyü”, Türk Akdeniz Dergisi, Köylerimiz Serisi, 3 (2), 1- 18, 1938.
Kavas, Kemal Reha. Environmental Aesthetics of the Rural Architectural Tradition in the Mediterranean Highlander Settlement: The Case Study of Ürünlü, Doktora Tezi, Ankara: ODTÜ, 2009.
Kavas, Kemal Reha. “Patterns of Environmental Coherence in the Rural Architectural Tradition of Ürünlü (Akseki-İbradı-Basin)”, METU JFA, 28 (1), 23-40, 2011.
Kavas, Kemal Reha. "Sarp Coğrafyanın Özgün Mimarisi: Ormana Evleri” Antalya Kültür ve Turizm Dergisi, 9, 112-118, 2012.
Kazmaoğlu, Mine-U. Tanyeli. “Anadolu Konut Mimarisinde Bölgesel Farklılıklar”, Yapı, 03, s. 29-41, 1979.
Kuban, Doğan. Türk Hayatlı Evi, İstanbul: Eren Yayıncılık, 1995.
Merçil, Erdoğan. Türkiye Selçukluları’nda Meslekler, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2000.
Oğuz, Burhan. Türkiye Halkının Kültür Kökenleri/İnşa Isıtma ve Aydınlatma Teknikleri, İstanbul: Anadolu Aydınlanma Vakfı Yayınları, 2001.
Oğuz, M.Öcal (Ed.). Türkiye’nin Somut Olmayan Kültürel Mirası, Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2008.
Ögel, Bahaeddin. Türk Kültür Tarihine Giriş: Türklerde Ev Kültürü (Göktürklerden Osmanlılara), Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1991.
Ögel, Semra. “Halk Mimarisi, Bazı Özellikleri ve Sorunları”, Türkiye’ de Toplumsal Bilim Araştırmalarında Yaklaşımlar ve Yöntemler, Ankara: ODTU THBT Yayınları, 1977.
Özbal, M. Nihat. “Ormana Evleri”. Sanatsal Mozaik, 2 (23), 1997.
Özbal, M.Nihat. “Ormana Evleri”, Ormana Postası, (4), 4-9, 2003.
Özgüç, Nazmiye-E. Tümertekin. Beşeri Coğrafya: İnsan, Kültür, Mekân, İstanbul: Çantay Kitabevi, 2006.
Özkaynak, Kemal. Akseki Kazası, Ankara: Akgün Matbaası, 1954.
Rapoport, A. House Form and Culture, NJ: Prentice-Hall Inc, 1969.
Saatçi, Suphi. “Halk Mimarisinin Halk Bilimi Açısından Değerlendirilmesi”, V. Milletlerarası Türk Halk Kültürü Kongresi Maddi Kültür Seksiyon Bildirileri, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1997.
Selekler, Macit. Yarım Asrın Arkasından Antalya’da Kemer-Melli-İbradı-Serik, Antalya: Kutlu Avcı Ofset, 2011.
Sezen, Nuri. Köyün Kitabı: Kayabükü (Çündüre), Antalya: Çündüreliler Derneği Yayınları, 2007.
Sönmez, Neslihan. Osmanlı Dönemi Yapı ve Malzeme Terimleri Sözlüğü, İstanbul: Yapı- Endüstri Merkezi Yayınları, 1997.
Sözen, M.-U.Tanyeli, Sanat Kavram ve Terimleri Sözlüğü, İstanbul: Remzi Kitabevi, 1992.
Sözen, M.-C.Eruzun, Anadolu’da Ev ve İnsan, İstanbul: Emlak Bankası Yayınları, 1996.
Sümbül, Ali. Akseki Kazası ve Köyleri, İstanbul: Yaylacık Matbaası, 1989.Şen, Serkan.
Orhun, Uygur ve Karahanlı Metinlerindeki Meslekler Bağlamında Eski Türk Kültürü, Doktora Tezi, Samsun: Ondokuzmayıs Üniversitesi, 2007.
Şimşek, Didem. Antalya Ürünlü Köyü İle Konut Mimarisi Üzerine Bir Araştırma, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: Yıldız Teknik Üniversitesi, 2007.Tanyeli, Uğur. “Anadolu’da Bizans, Osmanlı Öncesi ve Osmanlı Dönemlerinde Yerleşme ve Barınma Düzeni”, Tarihten Günümüze Anadolu’da Konut ve Yerleşme, İstanbul: Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı Yayınları, 1996.
Tolun Denker, Bedriye. Yerleşme Coğrafyası-Kır Yerleşmeleri, İstanbul: İstanbul Üniversitesi Coğrafya Enstitüsü Yayınları, 1997.
Tunçdilek, N. Türkiye İskân Coğrafyası, İstanbul: İ.Ü. Edebiyat Fakültesi Yayınları, 1967.
Uyar, M.-Gül, M.-Oğuz, U.-Kanat, M.-Benzet, G. Antalya Kültür Envanteri (Akseki-İbradı- Gündoğmuş-Gazipaşa), Antalya: İl Özel İdaresi Kültür Yayınları, 2005.
Yeşildal, Nergiz. Antalya Ürünlü Köyü Sivil Mimari Örneği Yapıların Yapım Sistemlerinin İncelenmesi, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: Yıldız Teknik Üniversites
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı (c) 2015 Kalemişi Dergisi