Anahtar Kelimeler
Biçim
İçerik
Anlatım
İmge
Sanat
Motif
El dokumaları
Nasıl Atıf Yapılır
Öz
Türkiye’de sanat tarihinin, bir bilim dalı olarak ortaya çıktığı dönemlerde halk bilim araştırmaları ve derlemeler yapılmaya, etnografik malzemeler toplanmaya başlanmıştır. Ancak bu malzemeler salt biçimsel özellikleri göz önünde bulundurarak sınıflandırıldığından adeta bu eserin yaratıldığı ortam yok sayılmakta, biçim ve içerik arasında olabilecek simgesel bağlantılar kurulamamaktadır. Sanatsal nesnelerin ortaya çıkış nedenleri ve ne amaçla kullanıldıkları, üreten ve kullananlar tarafından ona yüklenen anlamlar sanat eserine yeni bir yaklaşım doğuracaktır. Yöre el dokumalarındaki motiflerin biçimleri yanında içeriğin halk bilimi açısından incelenmesi ve kaynakların temellendirilmesi gerekir. “Kültürel belirtiler” olarak ortaya çıkan olgularda, Çanakkale yöresi el dokumalarında yaygın olarak kullanılan motiflerin sembol dilinde anlam yüklemeleri, bir halk bilimi olarak ele alındığında efsane, inanış ve imsel yaklaşımlar gerekir. Yöre el dokumalarında sıkça kullanılmış ve dejenerasyona uğramadan günümüze değin gelmiş olan “Turnalı”, “Çarıklı Elek”, Elekli”, “Okulu” motifleri XV. Yüzyıldan bu yana Batı Anadolu’ya yerleşen Yörükler ve Türkmenler tarafından dokunmaktadır. Esasen; Bektaşilik inancında olan yöre el dokumaları, “Su” ve “ İnce su” adı verilen motiflerde de görüldüğü üzere “Ejder” motifi ile de “Şaman” inancı izleri taşımaktadır. Bu bilgiler ışığında geleneksel dokumalar incelendiğinde bunları üzerinde taşıdıkları motiflerle sosyal yaşama ait çok çeşitli ipuçları verdikleri görülür. Böylece eserler biçim ve içerik bakımından geleceğe uzanan sanat eserleri olarak tarihteki yerini alacaktır.
Kaynakça
ACAR, Belkıs (1982). Kilim ve Dokuma Yaygılar. Ankara: Akbank Yayınları.
ACAR, Belkıs (1982). Kilim Cicim Sumak, İstanbul: Akbank Yayınları.
AÇIKGÖZ, Halil (1985). Türkçe’de Halı ve Halıcılık Terimleri, Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, Sayı:7
AKSEL, Malik (1990). Anadolu Halk Resimleri, İstanbul.
ALDOĞAN, A (1998). Anadolu Kültüründe-Sanatlarında Sembolik El Motifleri, Sanat Tarihi Araştırmaları Dergisi, Sayı:1
ARSEVEN, Celal Esad (1955). Türk Sanatı Tarihi, Menşeinden Bugüne Kadar Mimari, Heykel, Resim, Süsleme ve Tezyini Sanatları, İstanbul: İ.Ü. Yayınları.
BAYRAKTAROĞLU, Suzan (1985). Çanakkale Halıları, Vakıflar Dergisi, Sayı:19.
CÖMERT, Bedrettin (1995) Mitoloji ve İkonografi, Ankara: H.Ü. Yayınları.
DENİZ, Bekir (1998). Ayvacık(Çanakkale) Yöresi Düz Dokuma Yaygıları, Ankara: K.B Yayınları.
DİYARBEKİRLİ, Nejat (1979). Türk Sanatının Kaynaklarına Doğru, Türk Sanatı Tarihi Enstitüsü Araştırma ve İncelemeleri, Sayı:2.
Yılmaz, A. H. (2015). Çanakkale Yöresi El Dokumalarında Motifler (Biçim, İçerik, Anlatım), 3 (5), s.147-167.
DİYARBEKİRLİ, Nejat(1969). Pazırık Halısı,Türk Dünyası Araştırmaları, Türk Halıları Özel Sayısı, Sayı:32.
DURUL, Yusuf (1977). Niğde Yöresi Yörük Kilimleri, İstanbul :T.K.A.E Yayınları.
DURUL, Yusuf (1987). Türk Kilimleri Motifleri, Ankara: T.K.A.E Yayınları.
ERBEK, G (1986). Dokuma İşleme ve Örgülerdeki Koç Boynuzu Örgesi, Antika Dergisi, Sayı:10.
ERBEK, G)1986). Anadolu Motifleri Sergisi, İzmir
EREN,Ramazan (1990). Çanakkale ve Yöresi Türk Devri Eserleri, İstanbul.
ERÖZ, Mehmet (1969). Türkmenlerin Türkleşmesi, İstanbul: S.K. Kitapları
IŞIKSAÇAN, Güngör (1964) Batı Anadolu’nun Başlıca Merkezlerinde Halıların Desen ve Kaliteleri, İzmir: E.Ü.Z.F. Yayınları.
İNAN, Abdülkadir (1972). Tarihte ve Bugün Şamanizm , Ankara: T.T.K. Yayınları.
İPŞİROĞLU, M.Ş (1973). İslamda Resim Yasağı ve Sonuçları, İstanbul: İ.B.K.Y.
İŞÇİLER, S.S ( 1962). Kurşun Dökme Nazar Okuma Yakı, Türk Folklor Araştırmaları Dergisi,Sayı: 169.
Cook,J.M (1973). The Troad An Archaeelogical and Topographical Study, Oxford.
ÖGEL, Bahattin (1971). Türk Mitolojisi, Ankara: A.K.M. Yayınları.
ÖNEY, Gönül (1969). Anadolu Selçuklu Beylıiler Dönemi Halı Sanatı , Bilim, Birlik Başarı Dergisi, Sayı: 41.
ÖNEY, Gönül (1969). Anadolu Selçuklu Sanatında Ejder Figürleri, Belleten Dergisi, Sayı: 130.
ÖZBEL, Kenan (1949). El Sanatları Cicim ve Kilim, Ankara: H.E.B. Yayınları.
PEKİN, E (1971). Yörüklerde Yük Çulu, Kültür ve Sanat Dergisi, Sayı:4.
TANSU, Sezer (1971). Yılanlı Halının Hikayesi, Türkiye’miz Dergisi,Sayı: 3
YÖRÜK, Özcan (1990). Çanakkale Ayvacık Yöresi Halılar Üzerine Bir Araştırma, Kültür ve Sanat Dergisi, Sayı:8.
ZİYA, Hilmi (1978). Türkmenlerin Anadolu’da Yerleşmeleri, Türk Yurdu, Sayı:1.
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı (c) 2015 Kalemişi Dergisi