Anahtar Kelimeler
Yörük
Dokuma
Çuval
Kilim
Nasıl Atıf Yapılır
Öz
Anadolu coğrafyasında, yaşamını mevsimlere göre yer değiştirerek geçiren ve bu hareketliliği bir yaşam biçimi olarak benimsemiş insan toplulukları yaşamaktadır. Yaşamın gerektirdiği tüm evreleri yer değiştirmeye dayanan kültür ile karşılayan bu topluluklara “Yörük” denilmektedir. Yörük kelimesi kaynaklarda, “konar-göçer bir şekilde sürekli çadırda yaşayan ve geçimini küçükbaş hayvanlardan sağlayan kimsedir” şeklinde tanımlanmaktadır. Anadolu’nun Toros Sıradağları eteklerinde, özellikle Batı Anadolu iç kesimleri ile Akdeniz Bölgesi’nde Mut, Silifke, Anamur yöresindeki dağlık bölgelerde halkın bir bölümü bu şekilde yaşamını sürdürmüştür. Yöre halkı çeşitli grup isimleri ile birbirinden ayrılmakta ve yerleşik hayata geçenler ise bu isimler altında köyler oluşturmaktadır. Yörükler kendilerine özgü bu yaşam tarzını sınırlı da olsa sürdürmekle birlikte günlük hayatta belirli özellikleri olan araç, gereç ve eşyalardan yararlanmaktadırlar. Bu eşyalar hareket halinde olan Yörüklerin taşınmasına uygun özellikte dokumalardır. Kullanım özelliği bakımından hareket halindeki bir yaşamı kolaylaştırmak amacı ile tasarlanan dokumalar çeşitli biçimlerde üretilmektedir. Aynı zamanda bu topluluklarda küçükbaş hayvancılığa bağlı bir yaşamın sürdürüldüğü düşünüldüğünde, yünün değerlendirilmesi bakımından da, dokuma üretimi vazgeçilmez olmaktadır. Yörük kültürünün sürdürüldüğü bölgelerde, bu yaşam biçimine uygun olarak üretilen ve kullanılan dokuma eşyaların tanıtılması ve analizinin yapılması amacıyla planlanan araştırmada tespit edilen dokumalar çeşitli nitelikleri üzerinde durularak incelenmiş ve Anadolu dokuma kültürü açısından taşıdığı önem vurgulanmıştır. Araştırma, bu dokumaların gelecekte bilinmesi açısından önem taşımaktadır.
Kaynakça
Acar, Belkıs. “Kaybolan Değerlerimiz”, Türkiyemiz, 6(17), s.37-40, 1975.
Akan, Meral. “Yörüklerde Taşımada Kullanılan Dokumalar”, 38. ICANAS Uluslar Arası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi 10-15-09-2007, C.1, s.21- 43, Ankara, 2008. -Anonim. Türk El Sanatları, Kültür Bakanlığı Halk Kültürünü Araştırma ve Geliştirme Genel Müdürlüğü yayınları:202, Ankara, 1993. -Anonim. Mut ve Çevresinde Milli El Sanatlarımız (Istar Dokuma), M.E.B. yayınları, Milli Gelenek Görenek ve El sanatları Serisi:1, 62s, Ankara, 1985.
Arlı, Mustafa. “Kullanıldıkları Hammaddeye Göre El Sanatlarının Sınıflandırılması”, III. Milletlerarası Türk Folklor Kongresi Bildirileri, C.V,
Maddi Kültür Dizisi:12 s:120-145, Ankara,1983. -Atlıhan Şerife. “Güney-Batı Anadolu’da Karaçadır” Kültür-Sanat, Sayı:15, s.48-54, Eylül,1992. -Atlıhan Şerife. “Fethiye Bölgesi Deve Kilimleri” Sanat, Kasım, Sayı:3, T.C.
Kültür Bakanlığı Yayınları, s.104-120, İstanbul, 1993.
Atlıhan, Şerife. “Batı Anadolu’da Yaşayan Yörüklerde Heybe ve Torba Dokumalar”, Erdem Halı Özel Sayısı I, 10(28), s. 35-45. Ankara, 1999.
Deniz, Bekir. Türk Dünyasında Halı Ve Düz Dokuma Yaygıları, A.K.M yayınları:215, 284s., Ankara, 2000.
Dulkadir, Hilmi. İçel’de Son Yörükler Sarıkeçililer, İçel Valiliği Yayınları:3, 112s., Mersin, 1997.
Eliçin, Ayhan ve diğer. Kıl Keçilerinden Elde Edilen Üst-Alt Kılların Bazı Fiziksel Özellikleri ile Kullanım Şekilleri, 58 s., Ankara, 2000.
Erbek, Mine. Çatalhöyük’ten Günümüze Anadolu Motifleri, T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 2002.
Eren, Naci. “Yörük Çuvalları”, Türkiyemiz, 6(18), s.27-32, 1976.
Eröz, Mehmet. Yörükler, Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı Yayınları, 251 s., İstanbul, 1991.
Ersu, Pekin. “Yörüklerde Yük Çulu”, Kültür ve sanat, 2(4), s.122-135, 1976.
Ersu, Pekin. “Yörüklerde Un Çuvalları”, I. Uluslararası Türk Folklor
Kongresi Bildirileri, C.V, Etnoğrafya, s.207-230, 1977.
Gerçek, Günay. “Eskişehir ve Civarı Cicim ve Sili Dokumacılığı”, Türk
EtnoğrafyaDergisi, S.XVII, s.35-48, 1982.
Gezer, Evren, “Aydın İli Bozdoğan İlçesinde Kıl Dokumacılığı”, A.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü Basılmamış Yükseklisans Tezi, Ankara, 2005.
Gürdal, Mustafa; “Antalya Yürükleri”, Türk Etnoğrafya Dergisi, Sayı:XV, s:65-72. İstanbul, 1976.
Kademoğlu, Osman; “Anamas Yaylalarında”, Türkiyemiz, Sayı:10, s:20-28, 1973.
Kayıpmaz, Fahrettin ve Naciye Kayıpmaz. “Isparta Çevresi Yörük Kilimleri”, Türkiyemiz, 23(69), s.31-33, 1993.
Kutlu, Muhtar; “Doğu Anadolu Göçer Topluluklarında Karaçadır”, III.
Milletlerarası Türk Folklor Kongresi Bildirileri, Cilt:V, Maddi Kültür, s:239-254, Ankara, 1987.
Onuk, Taciser ve diğer. İçel El Sanatları, Kültür Bakanlığı Yayınları, 130s., Ankara, 1998.
Önder, Mehmet. Antika Ve Eski Eserler Kılavuzu, Türkiye İş Bankası Yayınları, 130 s., Ankara, 1995.
Reinhard, Ursula. “Silifke Yöresi Dokumaları”, I. Türk Folklor Kongresi
Bildirileri, C.V, Etnoğrafya, s.241-248, 1992.
Soysaldı, Aysen. “Tarsus Köy ve Yaylalarından Kilim ve Çuval Örnekleri”, Dünden Bugüne Tarsus Sempozyumu Bildirileri, 25-26 Aralık 1998, Berdan Tarih ve Kültür Varlıklarını Koruma Vakfı Yayınları. Tarsus, 1998, s. 213- 242.
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı (c) 2016 Kalemişi Dergisi