Anahtar Kelimeler
Ahşap
Ahşap Süsleme
Denizli
Hacı Hızır Salih Efendi Evi
Nasıl Atıf Yapılır
Öz
Tarihi geçmişimizin izlerini taşıyan, geçmiş yüzyıllardan günümüze ulaşmış ev ve konaklar; döneminin zevklerini ve bunların merkezden uzaktaki halka etkilerini sergileyen birer araçtır. Geçmişin belgeleri niteliğini taşıyan ve dönemin özelliklerinin taşraya yansımalarını gösteren bu geleneksel konutlar ve süslemeli ahşap aksamları, zamanın getirdiklerine karşı koyamamakta dolayısıyla gün geçtikçe yok olmaktadır. Sayıları her geçen gün azalan bu konutların en azından belgelenerek geleceğe aktarılması gerekmektedir. Bu doğrultuda, Denizli merkezde süslemeleri ile günümüze ulaşabilmiş az sayıdaki konutlardan biri olan Hacı Hızır Salih Efendi Evi, mimari ve süsleme elemanları açısından incelenerek belgelenmeye çalışılmıştır. Osmanlı dönemi klasik dış sofalı plan tipindeki Hacı Hızır Salih Evi’nin, kalem işi süslemelerinin azlığına rağmen dolap, tavan ve özellikle kapı gibi ahşap elemanlarının üzerindeki süslemeleri oldukça dikkat çekicidir. Simgesel anlamlar yüklenmiş ahşap süslemelerde; bitkisel motiflerin ağırlık kazandığı ve Batılılaşma dönemi etkisiyle sanatımıza giren motiflerin yerel motiflerle kaynaştığı görülmektedir. Hacı Hızır Salih Evi, gerek geleneksel Türk Evi plan tipinden ayrılmayan mekân düzenlemesi, gerekse baninin maddi gücü ve beğenileri doğrultusunda şekillenen süslemeleri ile döneminin üslup özelliklerini halka ve ustalara yansıdığı şekliyle aktarmaktadır.
Kaynakça
Sözen, Metin (2006). Gelenekten Geleceğe Anadolu’da Yaşama Kültürü. İstanbul: Creative.
Sözen, Metin (2001). Türklerde Ev Kültürü. İstanbul: Türk Hava Yolları.
Eldem, Sedad Hakkı (1984). Türk Evi Osmanlı Dönemi I. İstanbul: Türkiye Anıt Çevre Turizm Değerlerini Koruma Vakfı.
Kuban, Doğan (1995). Türk “Hayat”lı Evi. İstanbul: T.C. Ziraat Bankası Yayınları.
Günay, Reha (1998). Türk Ev Geleneği ve Safranbolu Evleri. İstanbul: Yem Yayın.
Cömertler Aktuğ, Erbil (2016). Büyük Menderes Havzası Osmanlı Dönemi Geleneksel Konut Mimarisinde Ahşap Süsleme. Doktora Tezi, Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Van.
Bektaş, Cengiz (2005a). Halk Yapı Sanatından Bir Örnek Antalya Anadolu Evleri Dizisi- 2. İstanbul: Bileşim Yayınevi.
Bektaş, Cengiz (2008). Halk Yapı Sanatından Bir Örnek Karacasu Anadolu Evleri Dizisi- 10. İstanbul: Bileşim Yayınevi.
Bektaş, Cengiz (2005b). Halk Yapı Sanatından Bir Örnek Kuşadası Anadolu Evleri Dizisi- 6. İstanbul: Bileşim Yayınevi.
Bektaş, Cengiz (2005c). Halk Yapı Sanatından Bir Örnek Şirinköy Anadolu Evleri Dizisi- 4. İstanbul: Bileşim Yayınevi.
Kunduracı, Osman (2007). Muğla-Yatağan Çevresinin Türk Devri Mimarisi ve El Sanatları. Muğla: Muğla Valiliği.
Sayan, Yüksel (1997). Uşak Evleri. Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı.
Kürüm, Mükerrem (1992). Tire Evleri. Yüksek Lisans Tezi, Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
Tosun, Yılmaz (1969). Milli Mimarimizde Kula. İzmir: Ticaret Matbaacılık T.A.Ş.
İmamoğlu, Vacit (1992). Geleneksel Kayseri Evleri. Ankara: Halkbank Kültür Yayınları.
Demiriz, Yıldız (2000). İslam Sanatında Geometrik Süsleme. İstanbul: Yorum Sanat.
Tayla, Hüsrev (2007). Geleneksel Türk Mimarisinde Yapı Sistem ve Elemanları- I. İstanbul: Türkiye Anıt Çevre Turizm Değerlerini Koruma Vakfı.
Yetkin, Suut Kemal (1954). İslam Sanatı Tarihi. Ankara: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları.
Mülayim, Selçuk (1982). Anadolu Türk Mimarisinde Geometrik Süslemeler- Selçuklu Çağı. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
Turgut, A. Nüshet (2003). Eski Konya Evleri. Konya: Konya Büyükşehir Belediyesi.
Candan, Ergun (2002). Türklerin Kültür Kökenleri. İstanbul: Sınır Ötesi Yayınları.
Akar, Azade ve Keskiner, Cahide (1978). Türk Süsleme Sanatlarında Desen ve Motif. İstanbul: Tercüman Gazetesi Sanat ve Kültür Yayınları.
Yenişehirlioğlu, Filiz, Müderrisoğlu, Fatih ve Alp, Suat (1995), Mersin Evleri (Giriş. Günsel Renda), Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı.
Sayan, Yüksel (2009). Sivrihisar Evleri (Ed. Yusuf İzzettin Aydın), İzmir: Ege Üniversitesi Türk Dünyası Araştırmaları Enstitüsü Yayınları.
Kürüm, Mükerrem (1994). “Tire Evleri”. Türk Kültüründe Tire (Haz. Mehmet Şeker), Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 139-146.
Bayhan, A. Ali, Salman, Fikri ve Çelik, Adem (2007), Tarihi ve Kültürel Değerleri ile Kurşunlu. Çankırı: T.C. Kurşunlu Kaymakamlığı.
Gören, A. Kamil ( 1995), Muğla Evleri, İlgi, 82, 3-9. Servis Ajans.
Çetinor, Bülent (1996). Eskişehir Evleri, İlgi, 85, 3-7. Servis Ajans.
Öney, Gönül (1976). İslam Süsleme ve El Sanatlarına Türklerin Katkısı, İslam Sanatında Türkler, (Foto. Ara Güler. Dizayn. Aydın Erkmen. Çev. Adair Mill, Maggi Quigley, Graham Clarke), İstanbul: Yapı ve Kredi Bankası Yayınları, 118-129.
Başkan, Seyfi (1985). Ortaçağ Anadolu Türk Ahşap Sanatı, İlgi, 42, 8-14. Servis Ajans.
Semra Öğel (1972), Orta Çağ Çerçevesinde Anadolu Selçuklu Sanatı, Malazgirt Armağanı, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 131-138.
Karamağaralı, Beyhan (1993). İçiçe Daire Motiflerinin Mahiyeti Hakkında, Sanat Tarihinde İkonografik Araştırmalar Güner İnal’a Armağan. Ankara: Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi, 249- 263.
Avşar, Lale (2010). Antik Yunan Seramiklerdeki Haç ve Çarkıfelek Simgeleri ve Bunların Avrasya, Anadolu ve Mezopotamya Kültürlerindeki Muhtemel Kaynakları, Mukaddime, 3, 115-141. Artuklu Üniversitesi.
Erbek, Güran (1986). Hayat Ağacı Motifi I, Antika 15, 26-40. Mısırlı Matbaacılık.
Gürsoy, Ülkü (2012). Türk Kültüründe Ağaç Kültü ve Dut Ağacı, Türk Kültürü ve Hacı Bektaşi Veli Araştırma Dergisi, 61, 43-54. Gazi Üniversitesi.
Serin, A. Yaşar (2002). Türk İnanç Geleneğinde “Hayat Ağacı” Örgesinin Kullanım Şekli ve Günümüze Uyarlanması, Altıncı Şehir Dergisi, 8, 2-8. Sivas Kültürel ve Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği.
Gönüllü, A. Rıza (1996). Alanya Halk İnançlarında “Ağaç” Motifi, Alanya Tarih ve Kültür Seminerleri 1992-1993-1994-1995, (Ed. Faruk Nafiz Koçak), Alanya: ALSAV, 123-125.
Işık, Ramazan (2004). Türklerde Ağaçla İlgili İnanışlar ve Bunlara Bağlı Kültler. Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 9, 2, 89-106. Fırat Üniversitesi.
Çokay, M. Önder (2007). “Seccade ve Saf Seccadelerindeki Bazı Motiflerin İkonografik Değerlendirmeleri”. İstem, 5, 9, 189-210. Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi.
Etikan, Sema (2007). Seccade Halılarda Kullanılan Bazı Motifler ve Bu Motiflerin İslam Sanatındaki Yeri, Icanas 38 Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi 10- 15 Eylül 2007, Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, 545-563.
Kuban, Doğan (1994). Barok Mimari. Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi, 2, 61-65. Kültür Bakanlığı ve Tarih Vakfı.
Kuban, Doğan (1994). Rokoko. Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi, 6, 339-340. Kültür Bakanlığı ve Tarih Vakfı.
Akar, Azade (2006). Tezyini Sanatlarımızda Vazo Motifleri, Vakıflar Dergisi 8, 267-272. Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları.
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı (c) 2017 Kalemişi Dergisi