Anahtar Kelimeler
Zengiler
Çift başlı kartal
Konstantinopolis
Caracalla
Nasıl Atıf Yapılır
Öz
Mardin Müzesi’nde yapılan araştırmamızda Sincar Zengi Atabegliği’ne ait 27 sikke tespit edilmiştir. Sikkelerin 6 tanesi II. Imadeddin Zengi döneminde, geri kalan 21 sikke ise oğlu Kutbeddin Muhammed’in hükümdarlığı döneminde basılmıştır. Sikkelerin ön ve arka yüzlerinde bastıran atabeğin isimleri, unvanları, basım yeri ve tarihi yanında dönemin halifesi el-İmamü’n-Nâsır lil-dîn’in ismine rastlanmıştır. Kutbeddin Muhammed’in bir sikkesinde ise Eyyûbî meliki el-Adil Seyfeddin Ebu Bekr’in isim ve lakabı yazılmıştır.İncelenen sikkeler yazılı ve figürlü olmak üzere iki gruptur. Yazılı grubu oluşturan sikkeler ön ve arka yüzlerinde daire ve kare gibi geometrik şekiller içine yerleştirilmiştir. Figürlü sikke kullanımında ise II. Imadeddin Zengi ve oğlu Kutbeddin Muhammed’in eski Türk mitolojisinin izlerini, çift başlı kartal geleneğini sürdürdüğünü görmekteyiz. Kutbeddin Muhammed’in figürlü sikkeleri arasında ise çoğunluğu Roma’da Şehrin koruyucusu olarak bilinen Konstantinopolis benzeri büstler oluşturmuştur. Hem yazılı hem de figürlü sikkelerin tamamı kufî hatla yazılmış, yazıt aralarında bitkisel nitelikli süslemeler ve Zengi tamgası gibi unsurlar yerleştirilmiştir.
Kaynakça
AKERMAN, John Yonge. A Numismatic Manuel, London: ty: 120, 187.
ARTUK, İbrahim ve Artuk, Cevriye. İstanbul Arkeoloji Müzeleri Teşhirdeki İslami Sikkeler Katalogu, Cilt I, İstanbul: MEB, 1970.
BAYDUR, Nezahat. Roma Sikkeleri, , İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları, 1998.
BEZER, Gülay Öğün, “Zengiler (1127-1233)”, Türkler, Editörler, H. C. Güzel, K. Çiçek, S. Koca, Yeni Türkiye Yayınları, C. 4., 2002.
ÇAYCI, Ahmet. Anadolu Selçuklu Sanatı’nda Gezegen ve Burç Tasvirleri, Ankara: KBY, 2002.
ÇORUHLU, Yaşar. Türk Mitolojisinin Anahatları, 2. baskı, İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 2006.
ESİN, Emel. Orta Asya’dan Osmanlıya Türk Sanatında İkonografik Motifler, İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 2004.
ESİN, Emel. Türk Kozmolojisine Giriş, İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 2001.
GÖK, Halil İbrahim, Musul Atabegliği; Zengiler (Musul Kolu 1146-1233), AÜ Sos. Bil. Ens., (Doktora Tezi), 2001.
İBNÜ’L-ÂDİM, Bugyetü’t-taleb fî Tarihi Haleb, Biyografilerle Selçuklular Tarihi (Seçmeler), Ankara: TTK Basımevi, 1989.
İBNÜ’L-ESİR, El-Kamil Fi’t-Tarih Tercümesi, 11, İstanbul: Bahar Yayınları, 1991.
İBNÜ’L-ESİR, El-Kamil Fi’t-Tarih Tercümesi, 12, İstanbul: Türkiyat Matbaacılık, 1987.
İNAN, Abdülkadir. Makaleler ve İncelemeler, I. Cilt, 3. baskı, Ankara: TTK 1998.
İNAN, Abdülkadir. Tarihte ve Bugün Şamanizm, 6. baskı, Ankara: TTK, 2006.
İSMÂİL Galib. Müze-i Hümayun, Meskûkât-ı İslamiyye Kısmından Meskûkât-ı Türkmaniye Katalogu, Benî Artuk, Benî Zengi, Füruu Atabekiye, Mülûk-i Eyûbiye Meyafârikin, Kostantiniye: Mihran Matbaası, 1311.
ÖGEL, Bahaeddin. Türk Mitolojisi, I-II, 3. baskı, Ankara: TTK, 2006.
ÖNEY, Gönül. “Anadolu Selçuklu Mimarisinde Avcı Kuşlar, Tek ve Çift Başlı Kartal”, 2. baskı, Malazgirt Armağanı, TTK 1993: 139-173.
ÖNEY, Gönül. “Anadolu’da Selçuk Geleneğinde Kuşlu, Çift Başlı Kartallı, Şahinli ve Arslanlı Mezar Taşları”, Vakıflar Dergisi, Sayı VIII, 1989: 283-301.
POOLE, Stanley Lane. Catalogue of Oriental Coins in the Biritish Museum, The Coins of the Turkuman Houses of Seljook, Urtuk, Zengee, Vol. III, Classes X-XIV, London: Printed by Order of the Trustees, Forni Editore, 1877.
SPENGLER, William ve Sayles, Wayne G. Turkoman Figural Bronze Coins and Their Iconography II, The Zengids, Wisconsin: 1996.
UYKUR, Ramazan. Madenden Yansıyan Tarih: Artuklu Sikkeleri, Ankara: AKMB Yayınları, 2017.
WHİTTİNG, Philip D. Byzantine Coins, London: Barrie & Jenkins, 1973.
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı (c) 2017 Kalemişi Dergisi