Anahtar Kelimeler
Batılılaşma
İstanbul
Osmanlı Mimarisi
Osmanlı Tarihi
Kentleşme
Nasıl Atıf Yapılır
Öz
Yalılar, İstanbul’un siluetinin, mimarisinin ve tarihinin önemli bir parçası olmalarına rağmen, henüz bütüncül bir yaklaşımla ele alınamamışlardır. Yalılara farklı açılardan ve kendi ön kabulleriyle yaklaşan farklı disiplinlerin ayrı ayrı sürdürdükleri incelemeler, resmin tamamının anlaşılmasını güçleştirmektedir. Bu güçlüğü gidermek için atılacak ilk adım, yalıların beslenerek şekil aldığı iki ana kaynağı ortaya koymak olabilir. Bunların ilki, Osmanlı Devleti açısından eski ve yeni arasındaki bir çekişmeye dönüşmüş olan Batılılaşma sürecidir. Osmanlı Devleti açısından 18. ve 19. yüzyılları, Batılılaşma sürecinin yerini ve önemini ele almadan açıklamak mümkün değildir. Bu süreçte, yeni olana karşı ortaya çıkan tepkilerin, kimi zaman çok şiddetli olsalar da, eskiyi muhafaza etme amaçlarına ulaşamadıkları söylenebilir. Yalılar açısından bakıldığında da, her geçen yıl inşa edilen yapılarda Batı kaynaklı barok ve neo-klasik gibi mimari akımların giderek daha belirgin bir şekilde benimsendiği ve kullanıldığı gözlemlenmektedir. İkinci ana kaynak ise, yalılar ile geleneksel mimari anlayış arasında kurulan bağdır. Bu bağ, özellikle erken cumhuriyet döneminde “Türk Evi” başlığı altında incelenmiş; doğanın bir parçası olarak yaşama isteğine, bununla bağlantılı olarak ahşabın kültürel ve pratik konumuna ve sofa merkezli konut yerleşimine vurgu yapılmıştır. Bu çalışmada, bahsi geçen iki ana kaynak ve aralarındaki organik bağlantı, yapılan kapsamlı literatür taraması vesilesiyle ve genel hatlarıyla açıklanmıştır. Bu çalışmanın amacı, tarih, mimari, kentleşme ve sosyoloji disiplinleri tarafından, bu iki ana kaynağa dair halihazırda oluşturulmuş bilgi birikiminin, ileriki çalışmalara yönelik olarak anlamlı bir şekilde birleştirilmesi için bir başlangıç noktası meydana getirmektir.
Kaynakça
Anıtkar, Serhat (2013). 19. Yüzyıl Batılılaşma Hareketlerinin Osmanlı Mimari Biçimlenişine Etkisi: Vallaury Yapıları Örneği, II. Türkiye Lisansüstü Çalışmalar Kongresi Bildiriler Kitabı – V, (Haz. Ümit Güneş), İstanbul: İlmi Etüdler Derneği, 1205-1220.
Arslan, Hidayet (2014). Boğaziçi’nde 18. Yüzyıldan Kalma Bir İstanbul Evi, ODTÜ Mimarlık Fakültesi Dergisi, 31:1, 97-117.
Aydın, Önder (2012). Sultan II. Abdülhamit Dönemi Yapılarında İmparatoru / İmparatorluğu Temsil Eden Semboller (1), Mimarlık, 364, 74-78.
Bardakçı, Murat (2013). Üçüncü Selim Devrine Ait Bir Bostancıbaşı Defteri. İstanbul: Pan Yayıncılık.
Bektaş, Cengiz (2016). Türk Evi. İstanbul: YEM Yayın.
Bozdoğan, Sibel (2001). Modernism and Nation Building: Turkish Architectural Culture in the Early Republic. Seattle: University of Washington Press.
Civelek, Yusuf (2003). Tarih, Üslup ve Söylem: Türkiye'de Çağdaş Mimarlık Tezleri, TOL: Mimarlık Kültürü Dergisi, 2, 32-38.
Eldem, Sedad Hakkı (1979). Boğaziçi Anıları. İstanbul: Alarko Eğitim Tesisleri A.Ş.
Erdenen, Orhan (1993a). Boğaziçi Sahilhaneleri 1: Beykoz – Anadoluhisarı. İstanbul: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür İşleri Dairesi Başkanlığı.
Erdenen, Orhan (1993b). Boğaziçi Sahilhaneleri 4: Yeniköy
Ortaköy, İstanbul: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür İşleri Dairesi Başkanlığı.
Eyice, Semavi (1993). Çağlayan Kasrı, TDV İslam Ansiklopedisi, 8, 179-182.
Genim, Mimar Sinan (2002). Türk Evi ve Şehri, Türk Dünyası Kültür Atlası: Osmanlı Dönemi IV, (Haz. Yavuz Tiryaki), İstanbul: Türk Kültürüne Hizmet Vakfı, 380-413.
Goodwin, Godfrey (2012). Osmanlı Mimarlığı Tarihi. İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
Göğebakan, Yüksel (2015). Karakteristik Bir Değer Olan Geleneksel Türk Evinin Oluşumunu Belirleyen Unsurlar ve Bu Evlerin Genel Özellikleri, İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi, 1:1, 41-55.
Hisar, Abdülhak Şinasi (1997). Boğaziçi Yalıları: Geçmiş Zaman Köşkleri. İstanbul: Bağlam Yayıncılık.
İnalcık, Halil (2004). Bürokrasi, Batılılaşma, Laikleşme, TBB Dergisi, 50, 61- 71.
İlhan, Elif (2017). Fotoğraf 2: Celsus Kütüphanesi, Efes Antik Kenti.
İlhan, Elif (2017). Fotoğraf 2: Paris Madeleine Kilisesi, Paris.
Karaosman, Selda ve Eren, İmre Özbek (2003). Üsküdar’da Çevre Verilerinin Osmanlı Dönemi Camilerinin Yerleşimine Etkisi, Üsküdar Sempozyumu I, Cilt 1, (Haz. Zekeriya Kurşun, Ahmet Emre Bilgili, Kemal Kahraman ve Celil Güngör), İstanbul: Üsküdar Belediye Başkanlığı Üsküdar Araştırmaları Merkezi, Yayın no: 10, 342-360.
Kodaman, Bayram (2007). Osmanlı Devleti’nin Yükseliş ve Çöküş Sebeplerine Genel Bakış, SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 16, 1- 24.
Korkmaz, A. Pınar (2008). Sedad Hakkı Eldem “Türk Evi” ve Frank Lloyd Wright “Prairie Evleri” Evleri Üzerinden Karşılaştırmalı Bir Analiz, İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 14, 35-51.
Kuban, Doğan (2001). Ahşap Saraylar. İstanbul: YEM Yayın.
Kültür Portalı (tarihsiz). Fotoğraf 4: Günümüzde Sait Halim Paşa Yalısı, İstanbul. https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/istanbul/neredekonaklanir/saithalim-pasa-yalisi-pine-bay-the-bosphorus adresinden elde edildi.
Milli Saraylar (tarihsiz). Dolmabahçe Sarayı, İstanbul. http://www. millisaraylar.gov.tr/portalmain/Palaces.aspx?SarayId=10 adresinden elde edildi.
Necipoğlu, Gülru (2012). Mimarlık Tarihi Söyleşileri: Gülru Necipoğlu, (Haz: Zehra Betül Atasoy), Arkitera. http://www.arkitera.com/soylesi/472/mimarlik-tarihisoylesileri--gulru-necipoglu adresinden elde edildi.
PATTU Mimarlık (2010). Fotoğraf 1: Sadabad Sarayı 3 Boyutlu Modelleme Çalışması, İstanbul. http://www.hayal-et.org/i.php/site/building/sadabad_saray adresinden elde edildi.
Sakaoğlu, Necdet (1999). Bu Mülkün Sultanları: 36 Osmanlı Padişahı. İstanbul: Oğlak Yayıncılık.
Tanyeli, Uğur (2006). 18. Yüzyılda İstanbul: Başkalaşımın Eşiğindeki Kent, Osmanlı Bankası Voyvoda Caddesi Toplantıları. http://www.obarsiv.com/ vct_0506_ugurtanyeli.html adresinden elde edildi.
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı (c) 2018 Kalemişi Dergisi