Anahtar Kelimeler
Amerika Yerlileri
Kültür ve Şamanizm
Nasıl Atıf Yapılır
Öz
Motifler, toplumların sosyo-kültürel yaşantılarının izlerini taşırlar. Motifler için, “geçmiş-günümüz ve gelecek” arasında kültür transferinin gerçekleştirilmesinde “bir araç olma potansiyeline” sahip oldukları söylenebilir. Motifler (desenler), ait oldukları toplumların yaşam biçimlerini ve örf-adetlerini yansıtan ayna gibidir. En sade ifadeyle motifler, ait oldukları toplumun “kültür dilini” oluşturur. Türklerin uzun yıllar konar-göçer bir yaşam tarzını benimsemeleri, farklı topluluklarla kültür etkileşimine girmelerine olanak tanımıştır. Bu çalışmada sadece, “Geleneksel Türk Motif Örnekleri ile Amerika Yerlilerinin Ayakkabı Desenleri Arasındaki Benzerlikler”, ele alınan görseller kullanılarak ortaya konulmuştur. Amerika yerlilerinin ayakkabı tasarımlarında kullandıkları motifler (desenler) ile halı, kilim ve seccadelerin üzerinde kullanılan geleneksel Türk motifleri arasındaki benzerlikler; yıldız, çarkıfelek (haç / svastika), göz, su yolu ve el motifi örneklerinde aranmıştır. Yapılan incelemeler neticesinde, geleneksel Türk motiflerinin Amerika yerlilerinin ayakkabı tasarımlarında kullandıkları motiflerle benzerlik gösterdiği tespit edilmiştir. Bu benzerliklerin, tesadüfi mi yoksa bilinçli bir etkileşim sonucu mu meydana geldiği sorusunun yanıtına kapsamlı araştırmaların neticesinde ulaşılabilir. Araştırma, tarama yöntemi kullanılarak yapılmıştır. Elde edilen veriler ışığında çalışmanın teorik kısmı oluşturulmuştur. Araştırmada kullanılan Amerika yerlilerine ait ayakkabı görsellerine, “Amerikan Doğa Tarihi Müzesi Antropoloji Bölümü”nden (American Museum of Natural History Division of Anthropology) ulaşılmıştır. Geleneksel Türk halı, kilim ve seccade görselleri ise; alanyazındaki akademik çalışmalardan elde edilmiştir. Elde edilen veriler ışığında görseller karşılaştırılıp aralarındaki benzerlikler ortaya konulmuştur.
Kaynakça
Akan, Meral; Nas, Emine ve Bezirci Zuhal. (2005), Yörükler ve Amerikan Yerlilerinde Yaşam Biçimlerinin Şekillendirdiği Bazı El Sanatları Üzerine Görüşler, 6. Uluslararası Türk Kültürü Kongresi: Ankara, 21-26 Kasım 2005, Cilt: III, s.s.997-1020, Atatürk Kültür Merkezi Yayını: Ankara, 2009.
Akpınarlı, H. Feriha, (2005), Kızılderili ve Türk Kilimlerindeki Ortak Özellikler, 6. Uluslararası Türk Kültürü Kongresi: Ankara, 21-26 Kasım 2005, Cilt: III, s.s. 1021-1040, Atatürk Kültür Merkezi Yayını: Ankara, 2009.
Akpınarlı, Hatice Feriha; Özdemir, Hande Ayşegül. (2016), Konya-Lâdik Halılarındaki Motiflerin İncelenmesi, İdil Dergisi, Cilt: 5, Sayı: 23, s.s. 955 – 982, (http://www.idildergisi.com/makale/pdf/1464961208.pdf Erişim Tarihi: 09.04.2018).
Aksoy, Mustafa. (2009), Halı - Kilim Sanatı Bağlamında Kürtçülük ve Devlet Kurumları, Türk Damgaları, Türk Dünyası Tarih Kültür Dergisi, Ekim 2009, s.s. 18-22, (Kaynak:http://www.mustafaaksoy.com/dosyalar/Hal- Kilim%20Sanat,%20Krtlk%20ve%20Devlet%20Kurumlar.pdf Erişim Tarihi: 09.04.2018).
Aksoy, Mustafa. (t.y.), “Türkoloji’ye Atılan İmza, Taştaki Türkler’den ‘Saymalıtaş’a” (Kaynak:http://turk-alemi.blogspot.com/2015/06/tastaki-turklerden-saymaltasa.html Erişim Tarihi: 03.04.2018).
Alp, K. Özlem. (2009), Orta Asya'dan Anadolu'ya Kültürel Sembollere Giriş, Ankara: Eflatun Yayınevi, 1. Baskı.
Alyılmaz, Cengiz (t. y.), Petroglifler (Kaya Üstü Tasvirler),s.s. 157-163, (Kaynak: http://journals.manas.edu.kg/mjtc/oldarchives/2004/16_780-2048-1-PB.pdf Erişim Tarihi: 04.04.2018).
Arslan, Ahmet Ali. (2011), Kızılderili ve Türk Şamanizmi, Ankara: Berikan Yayınevi.
Arslan, Ahmet Ali. (2006), Amerikan Kızılderili Şamanizmi ile Orta Asya–Sibirya Türk Şamanizm’inin Benzerlikleri Üzerine Karşılaştırmalı Bir Çalışma, Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı: 15, s.s. 21-38. (Kaynak: http://journals.manas.edu.kg/mjsr/oldarchives/Vol08_Issue15_2006/456.pdf Erişim Tarihi: 02.04.2018).
Aslanapa, Oktay. (2005), Türk Halı Sanatının Bin Yılı, One Thousand Years of Turkish Carpets, İstanbul: İnkılap Kitabevi.
Başbuğ, Fatih ve Özer, Hatice. (2017). Ankara Güdül’de Yer Alan At ve Geyik Damgaları. Kalemisi Dergisi, Cilt: 5, Sayı: 10, s.s.167-181. (Kaynak: http:///makale/pdf/1508502036.pdf Erişim Tarihi: 19.03.2018).
Bayraktaroğlu, Suzan. (1997), Vakıflar Genel Müdürlüğü Halı-Kilim Koleksiyonu, Arış Üç Aylık Halı, Dokuma ve İşleme Sanatları Dergisi, Yıl: 1, Sayı: 3, Aralık 1997, s.s. 88-103. (Kaynak:http://akmb.gov.tr/userfiles/files/Ar%C4%B1%C5%9F%20Dergisi/ARI%C5%9E% 203.pdf Erişim Tarihi: 23.03.2018).
Bilgili, Nuray. (2014) Türklerin Kozmik Sembolleri – Tamgalar, İstanbul: Hermes Yayınları, 1. Baskı.
Çaycı, Ahmet. (2017), İslam Mimarisinde Anlam ve Sembol, Konya: Palet Yayınları.
Çetin, Yusuf. (2017), Türk-İslam Bezeme Sanatında Gamalı Haç (Svastika) ile Çarkıfelek Motiflerinin Köken ve İkonografik Anlamlar Üzerine Bir Değerlendirme, Socıal Scıences Studıes Journal, Vol:3, Issue:8, pp.353-365, ISSN:2587-1587. (Kaynak:http://sssjournal.com/Makaleler/1585868196_1.%20ID- 48.%20SSSjournal_V3_I5_Yusuf%20%C3%87ET%C4%B0N_353-365.pdf Erişim Tarihi: 05.04.2018).
Çoruhlu, Yaşar. (2002), Türk Mitolojisinin Anahatları, İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 1. Baskı.
Çoruhlu, Yaşar. (2007), Erken Devir Türk Sanatı, İç Asya’da Türk Sanatının Doğuşu ve Gelişimi, İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 1. Baskı.
Eliade, Mircea. (1999), Şamanizm, Çev. İsmet Birkan, Ankara: İmge Kitabevi Yayınları, 1. Baskı.
Er, Birnaz ve Sarıkaya Hünerel, Zeliha. (2012), Bir İletişim Aracı Olarak El Sanatları, Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi, Cilt:1, Sayı:1, s.s. 169-177, Batman Üniversitesi Uluslararası Katılımlı Bilim ve Kültür Sempozyumu, 18-20 Nisan 2012 Batman, Türkiye. (Kaynak: http://www.yasambilimleridergisi.com/makale/pdf/1356126508.pdf Erişim Tarihi: 03.04.2018).
Erbek, Mine. (2002), Çatalhöyük'ten Günümüze Anadolu Motifleri, Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı, 1. Baskı.
Erinç, Sıtkı M.. (2013), Sanatın Boyutları, Ankara: Ütopya Yayınevi, 3. Baskı.
Etikan, Sema ve Kılıçarslan, Hande (2012), Düz Dokumalarda Nazar İnancı ve Göz Motifi, Süleyman Demirel Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Hakemli Dergisi ART-E Kasım-Aralık’12, Sayı:10, s.s. 103-121. (Kaynak: http://dergipark.gov.tr/download/article-file/193427 Erişim Tarihi: 02.04.2018).
Gülensoy, Tuncer. (1989), Orhun’dan Anadolu’ya Türk Damgaları – Damgalar, İmler, Enler, İstanbul: Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı.
Hoppal, Mihaly. (2016), Şamanlar ve Semboller – Kaya Resmi ve Göstergebilim, Çev. Fatih Sel, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2. Baskı.
Korkutmaz, Nefise. (2011), Nevşehir İli ve Bazı İlçelerinde Satışa Sunulan, Korunan ve Sergilenen Dokumaların Tespiti, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, T.C. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, El Sanatları Eğitimi Ana Bilim Dalı El Dokumaları ve Örgüleri Bilim Dalı, Konya.
Kurtuluş, Berrak. (2005), Amerika Kıtası’nın Keşfi: Kuzey Amerika-Asya Bağlantısı, Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, Volume: 49, Number: 1, s.s. 873-886. (Kaynak:http://www.arastirmax.com/en/system/files/dergiler/51602/makaleler/49/1/arastirma x-amerika-kitasinin-kesfi-kuzey-amerika-asya-baglantisi.pdf Erişim Tarihi: 30.03.2018).
Mülayim, Selçuk. (2008), Sanata Giriş - Plastik Sanatların Temel Kavramları ve Terminolojisi Üzerine Bir Deneme, Eskişehir: Bilim Teknik Yayınevi, 3. Baskı.
Somuncuoğlu, Servet. (2011), Sibirya’dan Anadolu’ya Taştaki İzler, İstanbul: At-Ok Yayınları, 3. Baskı.
Türkkan, Reha Oğuz. (2008), Türkler ve Kızılderililer – Kızılderililer Türk mü? Atatürk’ün Son 20 Yılını Verdiği Büyük Araştırması, İstanbul: Pegasus Yayınları, 1. Baskı.
Türkmen, Nalan. (2001), Orta Asya Türkmen Halıları ile Tarihi Anadolu-Türk Halılarının Ortak Özellikleri, Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları.
Yetim, Arzu. (2007), Türk ve Kızılderili Mitolojilerinde İnsan-Doğa İlişkisi, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Karşılaştırmalı Edebiyat Anabilim Dalı Karşılaştırmalı Edebiyat Bilim Dalı: Eskişehir.
Yetkin, Şerare. (1991), Türk Halı Sanatı, Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2. Baskı.
Yılmaz, Muzaffer. (2017), İnanç, Mimarlık ve Algı Üzerine Mülahazalar, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Aralık 2017, 18(2), s.s. 67-92. (Kaynak:http://sbd.ogu.edu.tr/makaleler/4%20SBD%20%C4%B0nan%C3%A7,Mimarl%C4 %B1k....pdf Erişim Tarihi: 18.03.2018).
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı (c) 2018 Kalemişi Dergisi