Anahtar Kelimeler
Erzurum
süsleme sanatı
kuyumculuk
kültürel miras
Nasıl Atıf Yapılır
Makale Geçmişi
Öz
Süsleme sanatları, geleneksel sanatlar içinde eşyaya estetik boyut kazandıran önemli sanatlar arasındadır. Ajur bir süsleme sanatı tekniği olarak seramik, dokuma, ahşap ve kuyumculuk başta olmak üzere uzun yıllar boyunca çok çeşitli şekillerde kullanılmaktadır. Ajur tekniği, bir delme veya kesme işlemi olduğu için bu sanata, kesme/delik işi adı da verilmektedir. Ajurun kuyumculuktaki örneklerini veren yerlerden birisi de Erzurum’dur. Erzurum’da özellikle Oltu taşı ile yapılan kuyumculukta ajur tekniği de sıklıkla kullanılmaktadır. Ajurun kuyumculukta kullanımına, bir takı tasarımı olarak işleme ve yapım tekniklerine ağırlık veren bu makale nitel bir çalışmadır ve betimsel analize dayalıdır. Çalışmada ajurun tarihten günümüze kadar kullanım alanları açıklanmış ve Erzurum kesme ajura dair kavramsal bilgilere yer verilmiştir. Erzurumlu ajur ustalarından Zarif Özmen’le 15 Temmuz 2009 tarihinde yaptığımız atölye çalışması sonucu ajurlu takıların yapım ve işleme teknikleri makalenin içerisinde görsellerle birlikte verilmiştir. Ayrıca bu çalışma, ajurun kuyumculukta kullanımına dair tarihsel bir analiz sunarak ve bu sanatın kullanım tekniklerini ve örneklerini açımlayarak geleneksel el sanatlarının gelecek nesillere taşınması adına bilimsel bir çaba da gütmektedir. Sonuç olarak bu çalışmanın hem kültürel çalışmalara hem de geleneksel el sanatlarına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
Kaynakça
Allan, W. James. Islamic Ceramics. London: Ashmoleam Museum, 1991.
Ayter Adli. Kuyumculuk Meslek Bilgisi ve Mücevherat Sanatı. İstanbul: Asgold Kuyumculuk, 1996.
Ceranoğlu, Mine, Demir, Rabia. “Çağdaş Sanatta İlmek: Dantel Örneği”. 3. Uluslararası Sanat Sempozyumu “Her Yer, Her Şey ve Sonrası”, 3-4 Ekim 2019, Muğla, Türkiye.
Detseli, Naciye. “Selçuklu Dönemi Ahşap Minberlerine Bir Örnek: Konya Alâeddin Camii Minberinin Desen Analizi”. İstem Dergisi, 17(33), s. 213-239, 2019.
Erginsoy, Ülker. İslam Maden Sanatının Gelişmesi: Başlangıcından Anadolu Selçuklularının Sonuna Kadar, Kültür Bakanlığı Yayınları, İstanbul, 1978.
Gökçe, Ezgi. Londra Victoria And Albert Müzesi’nde Bulunan Farklı Formlarda Görülen Bazı Ajurlu (Delikli) Seramikler (Yayımlanmamış Sanatta Yeterlik Tezi), Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, İzmir, 2011.
Gündoğdu, Hamza, Gedik, İrfan. Erzurum’da Oltu Taşı İşlemeciliği, Bilim, Birlik, Başarı, İzmir, 1982.
Karlıklı, Şaziye. Zaman Geçer Altın Kalır: Yaşayan Anadolu Takıları. Atasay, İstanbul, 2004.
MEB. Oltu Taşı Süsleme: El sanatları Teknolojisi Dersi. Ankara, 2010.
Önal, N. Orçun. ve Önal, B. Pınar. “Avanos Çömlekçiliğinde Ajur Tekniği”. Erciyes Sanat Dergisi, 4, s. 23-36, 2015.
Özdemir, Başak. Dokuma Kumaşlarda Ajur Sistemlerinin Kullanımı (Yalancı Lino-Örneklemeli) (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Marmara Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İstanbul, 2009.
Özer, Haşim, Büyükboğa, Ömer, Altay, Rıfkı. Kuyumculuk Meslek Bilgisi. İstanbul: Milli Egitim Bakanlığı, 2004.
Özsan, Meltem, Harmankaya, Hatice. “Ajur Tekniğinin Kullanım Alanları ve Süsleme Olarak Ajur Kullanılarak Yapılan Giysi Tasarımları”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13, 70, s. 1250-1262, 2020.
Parlak Tahsin. ve Parlak Yusuf. Kaynaktan Vitrine Sarıkamış Obsidyeni, Sarı Kamış Kaymakamlığı Köylere Hizmet Götürme Birliği Erzurum: Kültür ve Sanat, 2010.
Parlak, Tahsin. Oltu Taşı Ve Kuyumculuk Sanatı. Ankara: Ekip, 2000.
Poyraz, Mine. “Rice Grain Method” And Historical Development In Ceramic Art. İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi, 5(2), s.75-84, 2019.
Sevim, S. Sevim. Seramik Dekorlar ve Uygulama Teknikleri. İstanbul: Yorum Sanat, 2007.
Shepherd, Rosemary. Lace Classification System. Sydney: Powerhouse Museum, 2003.
Soyhan, Cihat. “Maden Sanatı”. Antika, 20, s. 13, İstanbul, Mart, 1987.
Spier, Jeffrey. and Hindman, Sandra. Byzantium and the West: Jewelry In The First Millennium. London: Paul Holberton publishing, 2012.
Tóth, B. Laszlo. “The Six Techniques Of Pierced Openwork Jewellery”. In Intelligible Beauty: Recent Research on Byzantine Jewellery, (eds.) Noël Adams, Christopher Entwistle.London: The British Museum. p. 1-12, 2010.
Türe, Altan. Dünya Kuyumculuk Tarihi 2, Orta Çağ’dan Günümüze Batı Dünyasının Takıları, İstanbul: İstanbul Kuyumcular Odası, 2011.
Türkyılmaz, A. Tufan. “Dokuma Kumaşlarda Kenar Yapıları”. Tekstil Teknolojisi, 92, s. 114–124, 2004.
Yavaşçaoğlu, Arzu. “Leno Dokuma Sistemi, Kumaş Özellikleri Ve Kullanım Alanları”. Mesleki Bilimler Dergisi, 1,(3), s. 22-33, 2012.
Yücel E., Türk Maden Sanatı, Antik Dekor, 21, İstanbul, 1993.
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı (c) 2021 Kalemişi Dergisi