Anahtar Kelimeler
Kapalıçarşı
mimari tasarım
kullanım
Nasıl Atıf Yapılır
Makale Geçmişi
Öz
İstanbul Kapalıçarşı yüzlerce yıllık zaman diliminde oluşmuş, bedestenler, alışveriş sokakları ve hanlar gibi farklı yapı tiplerinden meydana gelmiştir. Makalenin amacı yapıların bir araya geliş biçimlerinin, mekânsal kullanımlarının ve mimari tasarım kriterlerinin incelenmesi, kullanımına dair önerilerde bulunulmasıdır. Makale kapsamında Kapalıçarşı’yı meydana getiren bedestenlerin, alışveriş sokaklarının ve hanların mimari özellikleriyle ilgili bilgi verilmiş ve gündelik hayattaki kullanımı üzerinde durulmuştur. Kapalıçarşı’nın kullanımı ile ilgili problemlere ve bunların düzeltilmesi yönünde uzmanların görüşlerine yer verilmiştir. Kapalıçarşı ile ilgili SWOT Analizi yapılarak güçlü, zayıf yönleri, fırsatları ve yapıyı ilgilendiren tehlikeler tablolaştırılmıştır. Bunların ışığında Kapalıçarşı’nın kullanım durumunun iyileştirilmesi yönündeki öneriler tartışılmıştır. Öneriler, yapının mimari tasarım kriterlerinin daha görünür olmasının sağlanması ve bunların yeni tasarımlar bağlamında kullanımına dair önerilerin geliştirilmesine yöneliktir. Çevresi ile entegre olan ilişkilerinin sürdürülmesi, geleneksel mimari unsurlarını yansıtacak düzenlemelerin yapılması, eski üretim tekniklerinin canlandırılarak tarihi dokuyla daha fazla bağ kurmasının sağlanmasını içerir. Turizmin dönüştürücü etkisine dikkat edilmesi, insanların tarihi çevrede daha fazla vakit geçirmesine imkân veren kullanım olanaklarının arttırılması şeklindedir. Kapalıçarşı’nın kullanım durumunun iyileştirilmesi, yeni alternatiflerin yaratılması, geleneksel dokusunu yaşatacak düzenlemelere yer verilmesi, kentsel mekânın kalitesini arttıracaktır. Tarihi çevrelerde ilgili çalışmaların yapılması: mimari tasarım kriterlerinin incelenmesi sağlamakta, yapılarla ilgili bellek oluşmasına aracılık etmekte, problemlerinin görünür olmasına imkân vermekte, yapılarla ilgili (yeniden işlevlendirme gibi) çalışmalar yapılacağı zaman farklı alternatiflerin oluşmasına aracılık etmektedir.
Kaynakça
Akıncı, Nazlı Ferah, Ed. Uluslararası İstanbul Tarihi Yarımada Sempozyumu 2013. İstanbul: İSTYAM, Yıldız Teknik Üniversitesi İstanbul Tarihi Yarımada Uygulama ve Araştırma Merkezi, 2014.
Akozan, Feridun. “İstanbul'un Kapalı Çarşısı”. Tarih Dergisi. Sayı: 32, 1979: 759-770, 1019-1029. https://dergipark.org.tr/tr/pub/iutarih/issue/9604/119903, Erişim Tarihi: 27.12.2020
Alp, Zümrüt; Avcı, Zeynep; Fawler, Susanne ve İnce, Ayça, Ed. İstanbul: City of Memories & Hopes. İstanbul: İstanbul Büyükşehir Belediyesi 2005.
Arseven, Celâl Esad. Eski İstanbul. Haz. Dilek Yelkenci. İstanbul: Çelik Gülersoy Vakfı İstanbul Kütüphanesi Yayınları, 1989.
Aytar Sever, İldem. “Değişen Tüketim Anlayışı ve Alışveriş Merkezlerinde Modernleşme Süreci”. Online Journal of Art and Design, Cilt: 8, Sayı: 3 (Temmuz (July), 2020): 107-116. http://www.adjournal.net/, Erişim Tarihi: 28.03.2021
Ayvazoğlu, Beşir. Divanyolu Bir Caddenin Hikâyesi. İstanbul: Ötüken Neşriyat A. Ş., 2003.
Barlas, Hale Ceylan. “Dünyanın İlk Bankası; Kapalıçarşı”. Sözcü Gazetesi. 07 Ocak 2020. https://www.sozcu.com.tr/hayatim/seyahat/dunyanin-ilk-bankasi-kapalicarsi/, Erişim Tarihi: 28.03.2021
Batur, Afife, Ed. “Covered Bazaar”. Architectural Guide to Istanbul Historic Peninsula, Vol.: 1. Istanbul: Chamber of Architects of Turkey Istanbul Metropolitan Branch, 2006: 102-104.
Cantay, Gönül. “Hanlar”. Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi, Cilt: 3. İstanbul: Kültür Bakanlığı ve Tarih Vakfı, 1994. 548-550.
Çeker, Alper, Ed. Fatih Rehberi. İstanbul: T.C. Fatih Belediye Başkanlığı, Kültür A. Ş., t.y.
Cerasi, Maurice. Divanyolu. Çev. Ali Özdamar. İstanbul: Kitap Yayınevi, 2006.
Çiçekoğlu, F., Panel Yür.; Madran, B.; Oral, T.; Birkan, Ç. ve diğ. “Müze-Kent İstanbul”. İstanbul Dergisi, Sayı: 26, 1998: 97-105.
Edgü, Erincik; Ünlü, Alper; Şalgamcıoğlu, Mehmet Emin; Mansourı, Ashkan. “Traditional Shopping: A Syntactic Comparison of Commercial Spaces in Iran and Turkey”. Proceedings: Eighth International Space Syntax Symposium. Ed. M. Greene, J. Reyes, A. Castro. Santiago de Chile: PUC, 2012. http://sss8.cl/proceedings.html, Erişim Tarihi: 28.03.2021
Erçetin, Arzu. “Geçmişten Günümüze Gelişen Mekan Kurgusu ile Kapalıçarşı”. The Turkish Online Journal of Design, Art and Communication
TOJDAC, Cilt: 9, Sayı: 2 (Nisan (April), 2019): 68-77. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tojdac/issue/44330/547771, Erişim Tarihi: 27.12.2020
Erşahin, Ezgi; Demirkol, Şehnaz. “Alışveriş Turizmi Kapsamında Kapalıçarşı Ziyaretçilerinin E-Şikâyetleri Üzerine Bir Araştırma”. Turar Turizm ve Araştırma Dergisi, Cilt: 9, Sayı: 1, 2020: 4-25. https://dergipark.org.tr/tr/pub/turar/issue/58229/840356, Erişim Tarihi: 27.12.2020
Esendemir, Şerif; Çeker, Alper; Hızal, Dündar; Işık, Hasan; Sorgun, Hüseyin; Güleç, Mahmut ve Özkaya, Nevzat, Yay. Haz. Efsane İstanbul. İstanbul: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür A.Ş. Yayınları, 2009.
Evren, Yiğit. “Taş Yerinde Ağırdır: İstanbul’da Geleneksel Kuyumculuk İmalatının Tarihî Yarımada’dan Kuyumcukent’te Desantralizasyon Sürecine Eleştirel Bir Bakış”. Mimarlık, Sayı: 363 (Ocak-Şubat, 2012). http://www.mo.org.tr/mimarlikdergisi/index.cfm?sayfa=mimarlik&DergiSayi=377&RecID=2760, Erişim Tarihi: 27.12.2020
Freely, John. Türkiye Uygarlıklar Rehberi, 1. Cilt: İstanbul. Çev. Tuncay Birkan, Gürol Koca, Aslı Biçen. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2008.
Genim, M. Sinan. “Kapalıçarşı İçin Ne Yapılmalı?”. Milliyet Gazetesi, 3 Ağustos 2014. https://www.milliyet.com.tr/yazarlar/dusunenlerin-dusuncesi/kapalicarsi-icin-ne-yapilmali-1920156, Erişim Tarihi: 28.03.2021
Göncüoğlu, Süleyman Faruk, Ed. İstanbul’un Kitabı Fatih, Cilt 1. İstanbul: Fatih Belediye Başkanlığı, Kültür Yayınları, 2011.
Gülenaz, Nursel. “Osmanlı İstanbul’unda Kent Merkezi ve Çarşı”. İstanbul, Sayı: 35 (Ekim, 2000): 128-131.
Gülersoy, Çelik. “Kapalıçarşı”. Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi, Cilt: 4. İstanbul: Kültür Bakanlığı ve Tarih Vakfı, 2003. 422-430.
Gülmez, F. Gülşen. “İstanbul Kapalıçarşı’sı ve Mekansal Kurgusu”. Mimar.ist, Sayı: 68 (Yaz, 2020): 79-85. http://www.mimarist.org/mimar-ist-sayi-68-yaz-2020/, Erişim Tarihi: 27.12.2020
İstanbul. “Mahmutpaşa”. Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi, Cilt: 5. İstanbul: Kültür Bakanlığı ve Tarih Vakfı, 1994. 273-275.
Kapalıçarşı Web Sayfası, https://www.kapalicarsi.com.tr/?page_id=16, Erişim Tarihi: 28.03.2021
Karacalı, Atlıhan Onat. “İstanbul Kapalıçarşı’nın Çekirdeği Eski Bedesten’de Tarih, Kültür, Mimari Yapı ve İşlev Değişimleri Üzerine Bir İnceleme”. Modular Journal, Cilt: 2, Sayı: 1, 2019: 1-11. http://modular.gedik.edu.tr/tr/pub/issue/49551/635262, Erişim Tarihi: 27.12.2020
Köroğlu, Bilge Armatlı; Özelçi Eceral, Tanyel; Uğurlar, Aysu. “The Story of a Jewelry Cluster in Istanbul Metropolitan Area: Grand Bazaar (Kapalıçarsı)”. Gazi University Journal of Science, Cilt: 22, Sayı: 4, 2009: 383-394. https://dergipark.org.tr/tr/pub/gujs/issue/7391/96836, Erişim Tarihi: 27.12.2020
Kösemen, Deniz. İstanbul Ticaret Bölgesinin Oluşumunu Etkileyen Çevresel Faktörler ve Hanların Mimari Kurgusu (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Dan. Gülşen Gülmez. İstanbul: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Anabilim Dalı, Bina Bilgisi. 2005. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/, Erişim Tarihi: 27.12.2020
Kuban, Doğan. İstanbul Bir Kent Tarihi
Bizantion, Konstantinopolis, İstanbul. Çev. Zeynep Rona. İstanbul: Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı, 1996.
Küçükerman, Önder ve Mortan, Kenan. Kapalıçarşı. İstanbul: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2007.
Memiş, Şefik; Sadırlı, Fatih, Ed. İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti’nin Kalbi Tarihi Yarımada, 3. Uluslararası Tarihi Yarımada Sempozyumu Tebliğler Kitabı. İstanbul: Eminönü Belediyesi & Haliç Belediyeler Birliği, 2008.
Millingen, Alexander Van. Konstantinopolis İstanbul. Çev. Aykut Gürçağlar. İstanbul: Alkım Yayınevi, 2003.
Müller-Wiener, Wolfgang. Bizans’tan Osmanlı’ya İstanbul Limanı. Çev. Erol Özbek. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2003.
Müller-Wiener, Wolfgang. İstanbul’un Tarihsel Topografyası. Çev. Ülker Sayın. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2002.
Necipoğlu, Gülru. 15. ve 16. Yüzyılda Topkapı Sarayı
Mimarî, Tören ve İktidar. Çev. Ruşen Sezer. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2007.
Öner, Meriç, Ed. Tracing Istanbul (form the air). İstanbul: Garanti Gallery, 2009.
Ortaylı, İlber. “Karagümrük”. Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi, Cilt: 4. İstanbul: Kültür Bakanlığı ve Tarih Vakfı, 2003: 452-453.
Özçakı, Meltem. “İstanbul Kapalıçarşı’nın Kentle Kurduğu İlişki ve Günümüz İçin Öneriler”. Yakın Mimarlık Dergisi, Cilt: 4, Sayı: 2, 2021: 90-113. https://dergi.neu.edu.tr/index.php/yakinmimarlik/article/view/315, Erişim Tarihi: 02.07.2022
Özden, Pınar. “2010 sürecinde Tarihi Yarımda ve Planlama”. İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti’nin Kalbi Tarihi Yarımada, 3. Uluslararası Tarihi Yarımada Sempozyumu Tebliğler Kitabı. Ed. Şefik Memiş, Fatih Sadırlı. İstanbul: Eminönü Belediyesi & Haliç Belediyeler Birliği, 2008: 91-94.
Özendes, Engin. Osmanlı’nın Son Başkenti İstanbul. İstanbul: YEM Yayın (Yapı-Endüstri Merkezi Yayınları), 2001.
Saglar Onay, Nilufer. “Changing Shopping Spaces in Istanbul”. World Journal of Social Sciences and Humanities, Cilt: 3, No: 3, 2017: 56-60. http://www.sciepub.com/WJSSH/content/3/3, Erişim Tarihi: 28.03.2021
Şahin Olgun, İnci. “Kapalıçarşı ve Bellek”. Mimar.ist, Sayı: 19 (Bahar, 2006): 19-23. http://www.mimarist.org/mimarist-sayi-19-bahar-2006/, Erişim Tarihi: 27.12.2020
Sarıçayır, E. “ABD Kendi ‘Kapalıçarşı’sını Yapıyor”. Arkitera. 2013. https://www.arkitera.com/haber/abd-kendikapalicarsisini-yapiyor/, Erişim Tarihi: 03.01.2020
Sevim, Mustafa, Yay. Haz. Gravürlerle Türkiye (Türkiye in Gravures), İstanbul 2. Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları, 2002.
Sinanlar, Seza. Atmeydanı - Bizans Araba Yarışlarından Osmanlı Şenliklerine. İstanbul: Kitap Yayınevi, 2009.
Taghizadehvahed, Niloufar. A Comparative Study of Covered Shopping Spaces: Covered Bazaars, Arcades, Shopping Malls (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Dan. Aydan Balamir. Ankara: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Anabilim Dalı, 2015. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/, Erişim Tarihi: 27.12.2020
Tonguç, Saffet Emre ve Yale, Pat. İstanbul Hakkında Her Şey. İstanbul: Boyut Yayıncılık, 2010.
Toprak, Zafer; Eldem, Edhem; Baydar, Oya; Koraltürk, Murat ve Güvenç, Murat, Ed. İstanbul. İstanbul: Tarih Vakfı (Yay. Haz.), İstanbul Ticaret Odası, 2008.
Urry, John. Mekânları Tüketmek. Çev. Rahmi G. Öğdül. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 1999.
Uysal, Yıldız. “Tarihî ve Doğal Çevrede “Turizm” Koruma Amaç mı, Araç mı?”. Mimar.ist, Sayı: 17 (Güz, 2005): 36- 38. http://www.mimarist.org/mimar-ist-sayi-17-guz-2005/, Erişim Tarihi: 28.03.2021
WeCityGuide (t.y.). Grand Bazaar Guide: Shop Like an Expert, https://www.wecityguide.com/grand-bazaar/, Erişim Tarihi: 04.02.2021
Yerasimos, Stefanos. İstanbul İmparatorluklar Başkenti. Çev. Ela Güntekin ve Ayşegül Sönmezay. İstanbul: Osmanlı Bankası ve Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2000.
Yücel, Gül; Arun, Görün. “İstanbul Kapalıçarşı Tahliye Organizasyonunun Afetten Etkilenebilirlik Değerlendirmesi”. Mimarlık, Sayı: 354 (Temmuz-Ağustos 2010): 53-56. http://www.mimarlikdergisi.com/index.cfm?sayfa=mimarlik&DergiSayi=368&RecID=2439, Erişim Tarihi: 27.12.2020
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı (c) 2022 Kalemişi Dergisi