Anahtar Kelimeler
Geleneksel
Seramik
Kütahya
Kudüs
Nasıl Atıf Yapılır
Makale Geçmişi
Öz
Türk çini sanatının yapı taşlarından biri olan Kütahya, bulunduğu bölgenin hammadde kaynaklarının yeterliliği ve zengin kil yataklarının varlığıyla, yüzyıllar boyunca seramik üretim merkezlerinden olmuştur. Osmanlı döneminde İznik’te yoğun faaliyet gösteren çini atölyeleri, sarayın taleplerini karşılamakta güçlük geçmeye başladığında, Kütahya’da bulunan atölyeler halk için yaptıkları seramiklerin yanında İznik’le birlikte saray için üretim yapmaya başlamıştır. 14. ve 19. yüzyıllar arasında aktif olan seramik ve çini atölyelerinin zaman zaman kimi nedenlerle üretimleri sekteye uğramış, hatta bir kısmı kapanmış olsa da bölgede üretim faaliyetleri durmamıştır. Çini sanatının Kütahya’da süreklilik kazanması ve tarihsel süreçte var olabilmesine katkıda bulunan en önemli nedenlerden biri de bölge halkının farklı kökenlere mensup olmasıdır. Halkın gündelik hayatının ihtiyaçlarına yönelik yaptıkları çini ve seramiklerin dışında inançlarına ve kültürlerine özgü de işlerin ortaya koyulmasıyla mümkün kılınmıştır. Yalnızca halk bir arada yaşamıyor, birlikte iş birliği içinde de çalışıyor olması Kütahya kimliğini kolektif bir bilinç ile oluşmasına yardımcı olmuştur. 19. yüzyıla gelindiğinde I. Ulusal Mimarlık akımıyla, Osmanlı ve Selçuklu mimarisine ait birçok unsurun kullanılması çini atölyelerinde yeniden bir canlanma yaşanmasına neden olmuştur. Dönemin en tanınmış ustalarından Hafız Mehmed Emin Efendi başta olmak üzere, Minessian Kardeşler ve David Ohannessianan İstanbul, Ankara, İzmir, Konya gibi büyük kentlerdeki resmi ve özel yapıları Kütahya çinileri ile bezemişlerdir. Müslüman, Ermeni ve Rum zanaatkarların atölye ortaklıkları, I. Dünya Savaşı’nın başlamasıyla son bulmuş ve ustaların yollarını ayırmasına neden olmuştur. Müslüman zanaatkarlar bölgede savaşa giderken, gayrimüslimler göçler sonrasında yeni hayatlarına başlamışlardır. Kütahya’nın yetiştirdiği, çini tarihine katkıda bulunan o ustalardan biri olan Ohannessian da geleneği, çini ve seramik üretimini Kudüs’te devam ettirmiştir. Yüzyıllardır seramik ve çini üretiminin devam ettiği Kütahya, tarihinin uzantısında yer alan yapı ve yetiştirdiği ustaların hayatlarının akışında süregelen etkileri ile de taşındığı bölgenin kültür belleğinde yer almaktadır.
Kaynakça
Arlı, V. B. (2007). “Kütahya Çiniciliği”, Anadolu'da Türk Devri Çini ve Seramik Sanatı, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, İstanbul
Akalın, Ş.; Bilgi, H. (1997). “Suna ve İnan Kıraç Koleksiyonunda Kütahya Seramikleri: Yadigâr -ı Kütahya”, Suna-İnan Kıraç Akdeniz Medeniyetleri Araştırma Enstitüsü Yayını 2, İstanbul.
Bilgi, H. (2005). “Kütahya Çini ve Seramikleri I’’, Pera Müzesi Yayını 2, İstanbul.
Carswell, J.; Dowsett, C.J.F. (1972), “Kütahya Tile Sand Pottery From The Armenian Cathedral of St. Jame s, Jarusalem, Oxford, At The Clarendon Press, London.
Kouymjian, D. (2014). “Armenian Potters of Kutahia”, Armenian Communities of Asia Minor, Costa Mesa, Mazda.
Kürkman, G. (2005). “Toprak, Ateş, Sır”, Suna ve İnan Kıraç Vakfı Yayınları, İstanbul.
Moughalian, S. (2019). “Feast of Ashes, The Life and Art of David Ohannessian”, Redwood Press, California.
Moughalian, S. (2016). “Kütahya'dan Kudüs'e, Kudüs'te Ermeni Seramik Ticaretinin Doğuşu”, Toplumsal Tarih Dergisi. Sayı: 265, Ocak 2016.
Taşkıran, G.; Bayazıt, M.; Ersan Eruş, H. Ö. ve Gül, S. (2017). “Kütahya çiniciliğinde değişen ve yok olan üretim yöntemleri. Restorasyon ve Konservasyon Çalışmaları Dergisi”, 1 (20).
Şahin, F. (1981). “Kütahya Çini ve Seramik Sanatı Tarihinin Yeni Buluntuları Açısınd an Değerlendirilmesi”, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Yıllığı, IX- X, İstanbul.
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı (c) 2022 Kalemişi Dergisi