Anahtar Kelimeler
Heykel
Pozitif Kimliklendirme
Disiplinler Arası Sanat
Selçuklu Dönemi Kumaşları
Nasıl Atıf Yapılır
Makale Geçmişi
Öz
2017 yılında Konya Alâeddin Tepesi’nde yer alan, Sultanlar Türbesi’ndeki yapılan kazılar ve bilimsel analizler, Türkiye Selçuklu hanedan mensuplarına ait kişisel özelliklerin yanı sıra dönemin sosyal ve kültürel yapısını da aydınlatan önemli veriler sunmaktadır. Bu bağlamda makale, Alâeddin Tepesi’nde bulunan kazı ve tasnif çalışmaları çerçevesinde Selçuklu dönemine ait naaş kalıntılarının incelenmesi ve bu bulgulara dayanan bir serginin hazırlanmasında kullanılan kumaşları konu almaktadır. Selçuklu dönemi kıyafetlerinin tespit edilmesi ve elde edilen bilgilerden esinlenilerek referans alınan kumaş, minyatür, seramik, çini, stuko gibi örneklerdeki motiflerin arka planındaki (taşıdığı ya da sembolize ettiği anlamlar, mitolojik arka plan vb.) bilgilerin detaylı analizleri yapılmıştır. Bu yönüyle de araştırmanın amacı, Selçuklu dönemi sultan heykelleri ve kumaşlarındaki döneminin tarihî ve diğer kültürel mirasını yansıttığı mitolojik unsurların çağdaş bir anlayışla nasıl yorumladığını ortaya koymaktır. Araştırmada nitel araştırma yöntemi kullanılmış olup, veri toplamada literatür tarama ve eser çözümleme yönteminden yararlanılmıştır. Araştırma, hanedan kıyafetlerinde kullanılan 5 mitolojik figürle sınırlandırılmıştır. Böylece Selçuklu dönemine ait tarihî ve kültürel mirasın, pozitif kimliklendirme ve kumaşlar aracılığıyla gün yüzüne çıkarılması, bu mirası modern sanat ve eğitimle buluşturarak geniş bir kitleye ulaştırılması amaçlanmıştır. Ayrıca yapılan bu çalışma döneminin tarihî ve kültürel mirasını yansıttığı ve gelecek nesillere aktarma amacı taşıması bakımından önem taşımaktadır.
Kaynakça
AKINCIOĞLU, N. U., Aslan, İ., & Doğan, Y. (2021). Afet Kurbanlarının Kimliklendirilmesinde Kullanılan Yöntemler ve Ülkemizdeki Durum. Güvenlik Bilimleri Dergisi, 10(1), 217-238.
AKPOLAT, E., Taş, M. (2023). Türkiye Selçuklu Sultanlarının Pozitif Kimliklendirmesi ve Yeniden Yapılandırılması. Türkiye Selçukluları Konya Hanedan Türbesindeki Naaşların Tanzimi Projesi, T.C. Konya Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları: Konya.
AKPINARLI, F. & Çatalkaya Gök, E. (2015). Jakarlı Kumaş Tasarımında Figürlü Bezemelerin Kullanılması. Gazi Kitabevi Yayınları.
ARIK, Rüçhan. (2000). Kubad Abad Selçuklu Saray ve Çinileri, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları
BAYRAKTAR, F. Ü, Günbulut, A. Ü., Keleş, İ., Özkan Kuş, N. Ü., Yeziyeva Nehir, M., Ü. (2023). Türkiye Selçuklu Sultanları Giysi Tasarımları. Türkiye Selçukluları Konya Hanedan Türbesindeki Naaşların Tanzimi Projesi. T.C. Konya Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları BİROL, İ.
Derman, Ç. (2001), Türk Tezyini Sanatlarında Motifler, Kubbe Altı Neşriyatı–26, İstanbul.
BLACK, S. & Hackman, L. (2009). Disaster Victim Identification. Wiley Encyclopedia of Forensic Science.
BUĞRUL, H. (2021). Doğal Çevre Bağlantılı Kültürün Hakkâri Geleneksel Dokuma ve Örgülerine Yansımaları. Arış Dergisi, 19, 44-67.
BUTLER, J. (2005). Forensic DNA Typing; Biology, Technology, and Genetics of STR Markers. Academic Press.
BÜYÜKÇANGA, H. H. (2006). Anadolu Selçuklu Seramiklerinde Figürlerin Dili ve Resim Eğitimi Açısından İncelenmesi. Basılmamış Yüksel Lisans Tezi) Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
ÇETİN, Y. (2017). Kars Müzesi’nde Bulunan Büyük Selçuklu Dönemine Ait Figür Bezemeli Bir Çini Tabağın İkonografik Çözümlemesi. XX. Uluslararası Ortaçağ Türk Dönemi Kazıları ve Sanat Tarihi Araştırmaları Sempozyumu, 2-5.
ÇORUHLU, Y. (1995). Türk Sanatında Yırtıcı Olmayan Kuşların Sembolizmi, Türk Dünyası Tarih Dergisi, İstanbul.
ÇORUHLU, Y. (2002). Türk Mitolojisinin Anahtarları, İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
DÖKMECİ, İ. (2001). Toksikoloji: Zehirlenmelerde Tanı ve Tedavi. Nobel Tıp Kitabevi.
ERBERK, Mine. (2002). Çatalhöyük’ten Günümüze Anadolu Motifleri. Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları.
GÖRMEZ, Ö., & Yılmaz, H. (2014). Kimliklendirmede Dental Değerlendirmenin Önemi. Medical Journal of Süleyman Demirel University, 21(1), 29-34.
GULIYEVA, Minara ve Meydan, Cemal (2020). Büyük Selçuklu Dönemi Saray Gi-yim Kuşamı, Uluslararası Uygur Araştırma¬ları Dergisi, Sayı: 2020/16, s. 176-191.
HANİLÇE, Murat. (2011). “Şeriye Sicillerine Göre XIX. yüzyıl Başlarında Tokat’ta Giyim”. Türkiyat Araştırmaları Dergisi, S. 30, s. 423- 455.
HARORLY A. & Bocutoğlu Ö. (1994). Adli Tıp Adli Odontoloji. Atatürk Üniversitesi Basımevi, Erzurum.
HEİDEMANN, S., de Lapérouse, J. F., & Parry, V. The Large Audience: Life-Sized Stucco Figures of Royal Princes from the Seljuq Period. Muqarnas Online, 2014,31(1), s.35-71.
HİLÂL B. Muhassin es-Sâbî, Rüsûmü dâri’l-ḫilâfe (nşr. Mîhâîl Avvâd), Beyrut 1406/1986, s. 26. https://islamansiklopedisi.org.tr/tiraz (Erişim tarihi: 08.08.2024)
İLTUŞ, C. (2021). Sûfî Menâkıbnâmelerinde Yer Alan Bazı Hayvan Motiflerinin Tasavvufî Açıdan Değerlendirilmesi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 8(1), 305-326.
ILISCH, Lutz. “Continuity and Transformation of the Lion and Sun Device.” In At the Crossroads of Empires: 14th–15th Century Eastern Anatolia, edited by Deniz Beyazit, pp. 105–24. Varia Anatolica, 25. Paris, 2012.
INTERPOL, (2018). DVI Guide https://www.interpol.int/content/ download/ 589/file/18Y1344%20E%20DVI_Guide.pdf?inLanguage=eng-GB Erişim Tarihi: 05.08.2024
KAFESOĞLU, İbrahim. (2013). Türk Milli Kültürü. Ankara: Ötüken Neşriyat
KAKAN, K. Ali. (2023). Türkiye Selçuklu Hanedan Sergisi, Türkiye Selçukluları Konya Hanedan Türbesindeki Naaşların Tanzimi Projesi, T.C. Konya Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları: Konya.
KARAMAĞARALI, Beyhan. (1992). “Ahlat Mezar Taşları”, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları S.1394 Türk Tarih Kurumu Basımevi
KHOO, L.S., Lai, P.S., Hasmi, A.H., Mahmood, S.M. (2016). “Secondary Identifier for Positive Identification in DVI” Forensic Sci Crimino, 2016 Volume 1(1): 1-3.
KLOOSTERMAN, A.D., Kersbergen, P. (2003). Efficacy and limits of genotyping low copy number DNA samples by multiplex PCR of STR loci. International Congress Series. 1239:795-798.
KOSUGE E, Kawamata R, Sakurai T, Kashima I. A new digital intraoral X-ray image analysis system for objective personal identification. Oral Radiology 2007;23(2): 49-54
KOÇ, F, Koca E, Pamuk B, “17-18. Yüzyıl Türk Minyatürlerindeki Kadın Giysilerinde Yaka ve Kol Formu Özellikleri”, Orhon Yazıtlarının Bulunuşundan 120 Yıl Sonra Türklük Bilimi ve 21. Yüzyıl konulu 3. Uluslararası Türkiyat Araştırmaları Sempozyu¬mu, 2010, 479-495
KÖYMEN, Altay Mehmet. Selçuklu Devri Türk Tarihi, Ankara, 1989.
MANDEL, G. (1978), İslam Sanatını Tanıyalım, İstanbul: İnkılap Kitabevi.
ÖGEL, Semra. (1963). “Bir Türk Sarayının Hikayesi”, Türk Kültürü, S.8, Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
ÖNEY, G. (1972). Anadolu Selçuk Mimarisinde Avcı Kuşlar, Tek ve Çift Başlı Kartal. Malazgirt Armağanı, s. 139-172, Ankara.
ÖNEY, G. & ERGİNSOY. Ü. (1988). Anadolu Selçuklu Mimari Süslemesi ve El Sanatları, Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları
ÖTEN, A. (2023). Osmanlı Yapı Kültüründe Arslan ve Arslanhaneler, Belleten, 87(308), 113-151.
ÖZKAN, M. S. (2022). Türk-İran Mitoloji ve İnanışlarında Dualist Varlık Anlayışı. Asya Studies-Academic Social Studies / Akademik Sosyal Araştırmalar, 6(22), 217-236.
ÖZRİLİ, A. S. Türk Sanatında Ördek İmgesi: Kültürel İkon veya Sembolik Anlam. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 24(1), 251-268.SOYSAL, Z. & ÇAKALIR, C. (1999). Adli Tıp Cilt I. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Yayınları 1990.
ÖZTÜRK, M. Konya ve Çevresinde Anadolu Selçuklu Dönemi Çinilerinde Kullanılan Bitkisel Motiflerin Dili ve Resim Eğitimi Açısından İncelenmesi, Selçuk Üniversitesi Sosyal Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Konya, 2008.
ÖZTÜRK, M. Ü. & ARISOY, Y. (2018). Selçuklu Dönemi Seramik Sanatında Hayvan Sembolizmi, İdil, cilt / volume 7, sayı / issue 44, s. 376.
ÖZTÜRK, Ş. (2019). Türk kültüründe aslan. Uluslararası Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, 2(2), 18-39.
PİTTAYAPAT, P., Jacobs, R., De Valck, E., Vandermeulen, D., Willems, G. (2012). Forensic odontology in the disaster victim identification process. J Forensic Odontostomatol. 1;30(1):1-12
RUDİN, N., Inmann, K. (2002). An Introduction to Forensic DNA Analysis. CRC Pres. London s: 21-31.
Soysal, Z. (Ed.), Çakalır, C. (Ed.) (1999). Adli Tıp Cilt I. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Yayınları.
SALMAN, Fikri. (1999). Tarihi Türk Kumaş Sanatı. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Erzurum).
SALMAN, Fikri. (2011). Türk Kumaş Sanatı. Erzurum.
SALMAN, Fikri. (2013). Başlangıcından Anadolu Selçuklularının Sonuna Kadar Türklerde Kıyafet Biçimleri. Erzurum: Zafer Ofset Matbaacılık.
SÖNMEZ, K., TEKER, M. S., YILDIRAN, M. (2023). Türkiye Selçuklu Sultanları Hanedan Sergisi Kumaş Tasarımları. Türkiye Selçukluları Konya Hanedan Türbesindeki Naaşların Tanzimi Projesi, T.C. Konya Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları: Konya.
SÖZEN, M. & TANYELI, U. (1992). Sanat Kavram ve Terimleri Sözlüğü. Remzi Kitabevi, İstanbul.
SÜSLÜ, Özden. (2007). Tasvirlere Göre Anadolu Selçuklu Kıyafetleri, Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları.
ŞAHİN, Faruk. (1983). Seramik Sözlüğü, Anadolu Sanat Yayınları, İstanbul.
ŞİMŞİR, Zekeriya. (1990). Konya Selçuklu Çinilerinde Kullanılan Motifler, Selçuk Üniversitesi Sosyal Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Konya.
TAŞ, M., Akpolat, E. (2023). Türkiye Selçuklu Hanedan Sergisinden Örnekler. Türkiye Selçukluları Konya Hanedan Türbesindeki Naaşların Tanzimi Projesi, T.C. Konya Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları: Konya.
TUĞ, A., Alakoç Y., Çetin CM, Hancı İH, (2002), “Afet Kurbanlarında Kimlik Tespiti Disaster Victim Identification (DVI)”. Adli Bilimler Dergisi, 1(2):11-12.
USTA, S. (2005). Selçuklu Çini ve Keramik Sanatında İnsan Figürüne İkonografik Açıdan Bir Bakış. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
UZUNÇARŞILI, İ. H. (1988). Osmanlı Devleti Teşkilatında Medhal. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
VALENZUELA, A., Martin de las Heras, S., Marques, T., Exposito, N., Bohoyo, J.M. (2000). The application of dental methods of identification to human burn victims in a mass disaster. Int J Legal Med. 113(4):236-9
YARAR, A. (2023). Türkiye Selçukluları Hanedan Türbesindeki Naaşların Tanzimi Projesi, (Tasnif, Techiz, Tekfin, Tedfini ile Adlî Bilimler, Osteoarkeolojik İnceleme, Yeniden Yüzlendirme, 3d, Uygulamalı Heykeltraşlık, Sergileme). T.C. Konya Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları: Konya.
YASAR, Z.F., Durukan, E., Buken, E. (2018). The Knowledge Level of Dentists in Turkey About Their Potential Role on the Disaster Victims Identification (DVI) Team. Disaster Med Public Health Prep. 2019 Jun;13(3):533-538. doi: 10.1017/dmp.2018.111. Epub 2018 Nov 12.
YETKİN, Şerare. (1972), Anadolu’da Türk Çini Sanatının Gelişmesi, İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları
YILMAZ, Meliha. (1999). Anadolu Selçuklu Saray ve Köşklerinde Kullanılan Figürlü Çinilerin Resim Sanatı Açısından İncelenmesi, (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Ankara: Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı (c) 2024 Kalemişi Dergisi